TỰ VẤN & TRẢI NGHIỆM

Tự là tự mình. Vấnhỏi. Tự vấn là tự hỏi mình.

Hỏi cái gì? Hỏi đủ mọi thứ về mình, nhưng chủ yếu và bắt đầu là câu hỏi căn cơ nhất: “Mình là ai?”.

Ước muốn được biết mình là ai có lẽ là ước muốn muôn thuở của giống người. Sự tò mò để hiểu rõ cội nguồn, cũng như hiểu rõ về con người thẳm sâu bên trong mình là một điều cần thiết. Cũng có thể xem đó là món quà của Đấng Tạo Hóa, vì thiếu cái tò mò căn bản cũng khó có những tò mò khác.

Nhưng hỏi “Mình là ai?” là hỏi về cái gì vậy? Theo tôi, đó là hỏi về con người tự nhiên (“Mình đang là ai?”), song song là tìm ra con người được giáo dục, chủ yếu là giáo dục tự thân, tức là “Mình muốn là ai?”.

Hiểu con người tự nhiên tức là con người thuộc về nguyên sơ, chưa qua trường lớp, học hành. Hiểu cái con người Thiên phú hơn là Mình tạo. Hiểu cái bẩm sinh, cái năng khiếu, lẫn cái tật, cái tính tình cha sinh mẹ đẻ. Để làm gì? Để biết mình hay gì, dở gì. Để nhận ra mình đang ở đâu trước khi quyết định mình sẽ đi đâu.

Con người tự nhiên ở đây cũng có thể hiểu là con người bản năng. Nhưng thường thì “con người bản năng” được dùng với hàm nghĩa là tiêu cực, chỉ phần hoang dã, phần con (thay vì phần người).

Nói đến sự nguyên sơ của con người thì tôi chọn niềm tin “Nhân chi sơ tính bổn thiện” (Mạnh Tử), tức là con người đã mang sẵn những mầm thiện trong mình. Sự ác của con người vẫn có, nhưng là do vắng bóng cái thiện, chứ không phải do con người vốn sinh ra là ác.

Vậy cái thiện từ đâu ra? Đó là do giáo dục mà ra. Giáo dục đầu đời là giáo dục gia đình, tiếp theo là giáo dục nhà trường, và đến một lúc nào đó thì giáo dục tự thân sẽ quan trọng nhất. Đó là con người thứ hai, là con người Mình tạo ra vì mình muốn trở thành như thế.

Chân, Thiện, Mỹ là một gợi ý từ ngàn đời xưa cho con người Mình tạo. Đây không phải khuôn khổ để ai cũng giống ai. Vì không thể tìm được người A giống người B trên đời này dù dân số nhân loại đã gần 8 tỷ. Mỗi người đều có cá tính riêng. Nhưng A và B sẽ giống nhau một điểm, đó là đều là NGƯỜI. Mà đã là người thì cần “Chân”, “Thiện”, “Mỹ”. 3 yếu tố này là điều kiện cần trước khi có điều kiện đủ (nhân tính đến trước cá tính).

Quá trình tìm kiếm “Mình là ai?” và “Mình muốn là ai?” đòi hỏi rất nhiều tự vấn.

Nhưng, vì sao có nhiều người cũng tự vấn mà tìm mãi chẳng ra “mình là ai?”. Tôi nghĩ có một yếu tố quan trọng làm chất liệu để quá trình tự vấn sinh được kết quả (câu trả lời), đó là là trải nghiệm. Nhiều người vấn mãi chẳng ra gì là do thiếu vốn sống làm chất liệu. Họ quanh quẩn trong một số rất ít trải nghiệm, lặp đi lặp lại, thiếu thử thách, sợ những gì ngoài khả năng vốn tự nhiên đã làm tốt. Vì lẽ đó là chất liệu không đủ giàu, đa dạng để họ tự vấn, nhất là quá trình tìm ra được con người mình muốn trở thành. Rồi lại luẩn quẩn trong phạm vi ấy với “niềm tin” mình là người đó, không thể khác hơn.

Ngược lại, cũng có người rất chịu khó dấn thân, trải nghiệm nhiều nhưng lại thiếu thói quen tự vấn nên cũng hạn chế trong hành trình sống. Họ sống không đủ sâu dù trải qua nhiều thứ. Họ thiếu độ nhạy và độ ngộ để dừng lại nhìn nhận và tra vấn mình thường xuyên.

Một bên thiếu chất liệu, một bên thiếu thói quen, như có súng mà không biết bắn, hoặc bắn nhiều nhưng toàn đạn lép. Cả hai nhóm này đều tiếc!

Bản thân tôi khi nhìn lại phải nói rằng rất cảm ơn những trải nghiệm mình đang và từng có. Cơ duyên có. Nhân duyên có. Tự tạo cũng có. Từ nhỏ rồi, cỡ nào cũng trải qua: giỏi nhất có, dốt nhất có, trung bình có, ngoan có, quậy có, hiền có, dữ có, người thương nhiều, người không thích cũng chẳng ít… Lớn lên cũng vậy: thành có, bại có, làm lớn có, làm cu li có,… Nhưng đó chỉ là chất liệu. Nó sẽ trở nên vô nghĩa nếu không chịu khó tự vấn. Tôi tự nhận mình là người tự vấn nhiều lắm, thậm chí nhiều đến mức lắm khi mệt mỏi với chính mình.

Hành trình tự vấn luôn là điều kiện để lớn lên và trưởng thành. Vấn đề còn lại chỉ là trải nghiệm để có chất liệu tự vấn thôi. Mà trải nghiệm thì nhiều khi cũng chẳng cần ngó nghiêng đâu xa. Nó ở quanh ta mỗi ngày, chỉ cần chịu khó đón nhận và trân quý mọi sự đến với mình!

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s