TỰ HÀO

Một lần trò chuyện với một người bạn Nhật khi sang Việt Nam, tôi tranh thủ hỏi thăm một câu, một phần vì ngưỡng mộ đất nước và con người Nhật, một phần vì tò mò muốn nghe trực tiếp từ một người Nhật nói về đất nước mình.

“Nếu cho anh chọn ra một điểm đặc trưng của người Nhật mà anh rất tự hào và tin rằng phần lớn thế giới này cũng đồng tình với anh thì đó là gì?”

Câu hỏi hơi đột ngột nên anh xin phép suy nghĩ một chút, nhưng không quá lâu, anh đáp:

“Nếu chỉ chọn một điều khiến chúng tôi tự hào về mình, và tin rằng phần lớn thế giới này cũng đồng tình, thì tôi sẽ chọn đó là tinh thần kỷ luật”.

Tôi thỏa mãn với câu trả lời này vì cảm nhận được sự tự hào của anh, đồng thời tôi cũng tin rằng rất nhiều người đồng tình với nó. Vừa gật gù hài lòng thì không ngờ anh hỏi ngược lại tôi câu ấy: “How about you?” (Còn bạn thì sao?). Nói thật, khi tôi hỏi anh thì không có kì vọng là anh sẽ hỏi ngược lại mình nên hơi lúng túng. Có lẽ cuộc đối thoại của chúng tôi đủ thú vị nên anh tò mò muốn biết, hay chỉ là câu hỏi xã giao?

Tôi trầm ngâm một lát rồi đưa ra đáp án của riêng mình. Anh tỏ vẻ hài lòng và giơ ngón tay cái tấm tắc khen: “Yes, you are No.1” (Đúng rồi. Việt Nam các bạn là số 1). Đó là ý kiến của một người Việt nói về điểm đặc trưng khiến mình tự hào và tin rằng thế giới cũng tán thành; nhưng thú thật sâu thẳm trong tôi vẫn có gì đó chưa thuyết phục, hay nói chính xác hơn là hơi… ngượng với đáp án của mình.

Tôi xin phép không nói ra câu trả lời của mình ở đây, chỉ muốn kể lại câu chuyện trên như một lời gửi gắm để mỗi người chúng ta suy nghĩ.

Điều gì khiến ta tự hào (trong tư cách người Việt), và phải đi kèm là thế giới cũng đồng ý?

Tôi vẫn tin rằng người Việt với chiều dài lịch sử của mình có nhiều bản tính hay ho lắm. Nhưng khi triển khai sâu hơn thì có một vài câu hỏi cần tìm lời đáp.

Thứ nhất, bản tính hay ho ấy có trở thành được dân tộc tính không? Tức là phần lớn người Việt đều có bản tính ấy trong người.

Thứ hai, bản tính ấy có được thừa nhận bởi thế giới (ở đây hiểu là những quốc gia văn minh và tiến bộ) không, hay chỉ dừng lại ở tự ta khen mình?

Thứ ba, mỗi người chúng ta có thực sự cảm thấy tự hào về bản tính ấy không?

Khi dùng hai chữ “tự hào”, tôi hàm ý rằng chính mình phải có nỗ lực giành được và gìn giữ điều ấy. Nó phải là hành trình phấn đấu và nỗ lực mới có được, chứ không phải chỉ đơn thuần thừa hưởng. Người Nhật không sinh ra đã tự kỷ luật, mà bản tính này được rèn giũa từ nhỏ, trước hết qua môi trường giáo dục gia đình, sau đó đến nhà trường, và đến một lúc nào đó sẽ là giáo dục tự thân. Khi phần lớn người Nhật làm được điều ấy thì họ đã hình thành nên bản tính quốc gia, hay còn gọi là văn hóa.

Văn hóa – hiểu cho tận cùng thì đó là điểm đặc trưng của thực thể nào đó nhằm phân biệt chúng với các thực thể khác. Văn hóa ở bề mặt là hình thái của thực thể, và ở chiều sâu là linh hồn của nó. Văn hóa hiện diện ở tất cả mọi sự. Quốc gia có văn hóa quốc gia. Sắc tộc có văn hóa sắc tộc. Gia đình có văn hóa gia đình. Công ty có văn hóa công ty. Cá nhân có văn hóa cá nhân. Nhờ văn hóa mà con người sinh ra cảm giác thuộc về. Thuộc về nơi nào đó, hay đơn giản là thuộc về chính mình. Cũng nhờ văn hóa mà chúng ta sinh ra lòng tự hào. Tự hào vì mình là một thành viên của nơi nào đó, hay đơn giản tự hào vì là chính bản thân mình.

Trở lại với bản tính nào khiến ta tự hào trong tư cách một người Việt có thể là một câu hỏi quá lớn chưa lời đáp, hoặc cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia văn hóa; nhưng ta có thể thu hẹp phạm vi lại để tìm lời đáp cho niềm tự hào tự thân. Ta tự hào điều gì ở bản thân mình? Đâu là bản tính ta hướng đến để từ đó tu thân, sửa mình trở nên điều khiến ta có thể tự hào?

Thứ gì khiến ta tự hào sẽ là thứ mà ta trân trọng, nỗ lực gìn giữ và mong muốn thuộc về. Khi đó ta sẽ sống mạnh mẽ ở trong bên trong đến đĩnh đạc ra bên ngoài. Ngược lại, nếu thiếu điều khiến mình tự hào, con người dễ tìm đến những nhu cầu vật chất để thỏa mãn cảm giác ngỡ là tự hào nhưng hóa ra là huyễn hoặc bản thân.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s